बुवा वा आमा अस्पतालबाट डिस्चार्ज भएर घर फर्कनुभयो। डाक्टरले औषधि लेखिदिनुभयो, घाउ ड्रेसिङ गर्नुपर्ने छ, कहिलेकाहीँ सुई पनि लगाउनुपर्ने हुन सक्छ। तर घरमा कसैले यो सब गर्न जानेको छैन। के हामी हरेक दिन अस्पताल धाउने त? यस्तो अवस्थामा धेरै परिवार सोच्न थाल्छन्: घरमा नर्सिङ सेवा लिए कस्तो होला?
यो लेखमा काठमाडौंका परिवारले घरमा नर्स राख्नुअघि जान्नुपर्ने मुख्य कुरा सरल भाषामा लेखेका छौँ।
- घरमा नर्सिङ सेवा भनेको के हो?
- घरमा नर्सले सामान्यतया के-के सेवा दिन्छन्?
- कस्तो अवस्थामा घरमा नर्स राख्दा राम्रो हुन्छ?
- घरमा बिरामी राख्दा के फाइदा हुन्छ?
- तर सीमा पनि छन्, यो बुझ्नुहोस्
- घरमा नर्स छान्नुअघि यी कुरा सोध्नुहोस्
- सेवा कहाँ-कहाँ पाइन्छ? ललितपुरमा पनि?
- खर्चको कुरा: कसरी सोच्ने?
- सेवा सुरु गर्ने सरल तरिका
- बारम्बार सोधिने प्रश्न
- अन्त्यमा
घरमा नर्सिङ सेवा भनेको के हो?
सरल भाषामा भन्दा, प्रशिक्षित नर्स तपाईंको घरमै आएर बिरामीको स्वास्थ्य सम्बन्धी हेरचाह गर्ने सेवा हो। यसलाई होम नर्सिङ पनि भनिन्छ। डाक्टरको सल्लाहअनुसार बिरामीलाई चाहिने नर्सिङ काम घरकै वातावरणमा गरिन्छ।
यो सेवा “कामदार राख्नु” भन्दा फरक हो। घरेलु सहयोगीले खाना बनाउने, सफा गर्ने जस्ता काम गर्छन्। नर्सले चाहिँ ब्लड प्रेसर नाप्ने, सुई लगाउने, घाउ हेर्ने जस्ता स्वास्थ्यसँग जोडिएका काम गर्छन्। यो फरक धेरै परिवारले सुरुमै बुझ्दैनन्, र पछि अलमलमा पर्छन्।
घरमा नर्सले सामान्यतया के-के सेवा दिन्छन्?
सेवा दिने संस्थाअनुसार थोरै फरक पर्न सक्छ, तर प्रायः यी काम समेटिन्छन्:
- ब्लड प्रेसर, सुगर, तापक्रम र अक्सिजनको मात्रा जाँच गर्ने
- डाक्टरले लेखेअनुसार सुई र आईभी (IV) सेवा दिने
- घाउ ड्रेसिङ र अपरेसनपछिको हेरचाह
- औषधि समयमा खुवाउन सघाउने र कुन औषधि कति खाने भन्ने मिलाउने
- ओछ्यानमा परेको बिरामीको स्थिति बदल्ने, खटिराबाट बचाउने
- नाकबाट खाना दिने (नेजोगास्ट्रिक ट्युब) र क्याथेटरको हेरचाह
- परिवारलाई बिरामीको हेरचाह कसरी गर्ने भनेर सिकाउने
यी सबै सेवा एउटै बिरामीलाई चाहिन्छ भन्ने छैन। कसैलाई हप्तामा दुई पटक ड्रेसिङ मात्र चाहिन्छ, कसैलाई दिनभरि नर्स चाहिन्छ। आफ्नो बिरामीको अवस्था हेरेर मात्र निर्णय गर्नुपर्छ।
कस्तो अवस्थामा घरमा नर्स राख्दा राम्रो हुन्छ?
सबै बिरामीलाई घरमा नर्स चाहिँदैन। तर यी अवस्थामा परिवारले यो विकल्प गम्भीरतापूर्वक सोच्नुपर्छ।
१. अस्पतालबाट डिस्चार्ज भएपछि। अपरेसन वा लामो उपचारपछि बिरामी घर आउँछ, तर अझै नियमित हेरचाह चाहिन्छ। यो समयमा सानो गल्तीले संक्रमण हुन सक्छ।
२. ज्येष्ठ नागरिकको हेरचाह। विश्व स्वास्थ्य संगठन (WHO) का अनुसार उमेर बढ्दै जाँदा दीर्घरोग र हेरचाहको आवश्यकता बढ्छ। काठमाडौंमा धेरै छोराछोरी काम वा विदेशका कारण बाआमासँग बस्न पाउँदैनन्। यस्तो अवस्थामा ज्येष्ठ नागरिकको हेरचाह काठमाडौंमै घरमा गर्न नर्सले ठूलो सहयोग गर्छ।
३. लामो समयको रोग। पक्षाघात, मधुमेह, मुटुको समस्या, क्यान्सर जस्ता रोगमा नियमित निगरानी चाहिन्छ। यस्ता बिरामीका लागि लामो समयको बिरामी हेरचाह अलग्गै सोच्नुपर्ने विषय हो।
४. परिवारका सदस्य थकित हुँदा। यो कुरा कसैले खुलेर भन्दैन, तर साँचो हो। एक जनाले दिन-रात हेरचाह गर्दा उसको आफ्नै स्वास्थ्य बिग्रन थाल्छ। नर्सले केही जिम्मेवारी बाँडिदिँदा परिवारले सास फेर्न पाउँछ।
घरमा बिरामी राख्दा के फाइदा हुन्छ?
सबैभन्दा ठूलो फाइदा आफ्नै घरको वातावरण हो। चिनेजानेका अनुहार, आफ्नै ओछ्यान, घरको खाना। विशेष गरी वृद्धवृद्धालाई अस्पतालको कोलाहलभन्दा घरमा धेरै सहज लाग्छ।
अरू फाइदा:
- अस्पताल आउजाउको समय, यातायात र भीडको झन्झट घट्छ
- अस्पतालमा हुने अन्य संक्रमणको जोखिम कम हुन्छ
- परिवारले हेरचाह कसरी भइरहेको आफ्नै आँखाले देख्न पाउँछ
- बिरामीको दैनिक दिनचर्या अनुसार सेवा मिलाउन सकिन्छ
तर सीमा पनि छन्, यो बुझ्नुहोस्
घरमा नर्सिङ सेवा सबै कुराको समाधान होइन। छाती दुख्ने, सास फेर्न गाह्रो हुने, होस गुम्ने, धेरै रगत बग्ने जस्ता आपत्कालीन अवस्थामा नर्सलाई पर्खेर बस्नु हुँदैन। तुरुन्तै अस्पताल लानुपर्छ।
अर्को कुरा, घरमा आईसीयू जस्तो सबै उपकरण हुँदैन। गम्भीर बिरामीलाई कहिले अस्पतालमै राख्नुपर्ने हो भन्ने निर्णय डाक्टरसँग सल्लाह गरेर मात्र गर्नुहोस्। असल सेवा संस्थाले आफ्नो सीमा आफैँ बताउँछ र आवश्यक परे अस्पताल लैजान सल्लाह दिन्छ।
घरमा नर्स छान्नुअघि यी कुरा सोध्नुहोस्
यही ठाउँमा धेरै परिवारले हतार गर्छन्। “तुरुन्त नर्स चाहियो” भनेर पहिलो फोन आएकोलाई राखिदिन्छन्। त्यसो नगर्नुहोस्। घरमा बाहिरको मान्छे आउने कुरा हो, केही कुरा जाँचेर मात्र निर्णय गर्नुहोस्।
नर्सको योग्यता। नर्सले मान्यताप्राप्त तालिम लिएको छ कि छैन सोध्नुहोस्। नेपालमा नर्सहरूको दर्ता नेपाल नर्सिङ काउन्सिल मार्फत हुन्छ, त्यसैले लाइसेन्स भएको नर्स हो कि होइन सोध्न संकोच नमान्नुहोस्।
अनुभव। तपाईंको बिरामीको अवस्था (जस्तै ओछ्यानमा परेको, पक्षाघात, क्यान्सर) मा काम गरेको अनुभव छ कि छैन सोध्नुहोस्।
सेवाको समय। दिनमा कति घण्टा, हप्तामा कति दिन, रात बस्छन् कि बस्दैनन्। यो सबै सुरुमै स्पष्ट गर्नुहोस्।
प्रतिस्थापन। नर्स बिरामी भए वा आउन नसके के हुन्छ? बदलीमा अर्को नर्स पठाउने व्यवस्था छ कि छैन?
रिपोर्ट र सम्पर्क। नर्सले बिरामीको अवस्था परिवारलाई कसरी जानकारी गराउँछन्? ब्लड प्रेसर, औषधि दिएको समय लेखेर राख्छन् कि राख्दैनन्?
शुल्क। स्पष्ट र लिखित रूपमा थाहा पाउनुहोस्। कुन सेवामा कति लाग्छ, अतिरिक्त सामान (सिरिन्ज, ड्रेसिङ सामग्री) को खर्च अलग हो कि समावेश छ भन्ने कुरा पहिले नै सोध्नुहोस्।
सेवा कहाँ-कहाँ पाइन्छ? ललितपुरमा पनि?
हो। काठमाडौं उपत्यकाभित्र काठमाडौं, ललितपुर र भक्तपुरमा यस्ता सेवा उपलब्ध छन्। तपाईं घरमा नर्सिङ सेवा ललितपुरमा खोज्दै हुनुहुन्छ भने सेवा दिने संस्थाले तपाईंको टोल वा क्षेत्रसम्म पुग्छ कि पुग्दैन पहिले नै सोध्नुहोस्। उदाहरणका लागि, ललितपुरमा दैनिक जीवनमा सहयोग जस्ता सेवा क्षेत्रअनुसार छुट्टाछुट्टै उपलब्ध हुन्छन्।
टाढाको ठाउँ भए आउन-जान लाग्ने समय र त्यसको शुल्कबारे पनि अगाडि नै कुरा गर्नुहोस्।
खर्चको कुरा: कसरी सोच्ने?
सबैले सोध्ने तर थोरैले खुलेर बताउने कुरा। सही रकम बिरामीको अवस्था, सेवाको प्रकार र समयमा भर पर्छ। एक पटक ड्रेसिङ गर्न आउने नर्स र २४ घण्टा बस्ने नर्सको खर्च धेरै फरक हुन्छ, त्यसैले कसैले दिएको एउटा संख्यालाई सबैका लागि लागू गर्न मिल्दैन।
एउटा उपयोगी तरिका: अस्पताल जाँदा लाग्ने यातायात, कुर्ने समय, कसैले काम छोडेर साथ जानुपर्ने खर्चसँग तुलना गर्नुहोस्। कहिलेकाहीँ घरमै सेवा लिँदा कुल खर्च कम पनि पर्न सक्छ, तर सधैँ त्यस्तै हुन्छ भन्ने छैन। सुरुमा सानो अवधिका लागि सेवा लिएर हेर्नु बुद्धिमानी हुन्छ।
सेवा सुरु गर्ने सरल तरिका
धेरै जटिल छैन। यी चरण पालना गर्नुहोस्:
- डाक्टरसँग कुरा गर्नुहोस्। बिरामीलाई घरमा के-के सेवा चाहिन्छ, डाक्टरको सल्लाह के छ भन्ने बुझ्नुहोस्।
- आवश्यकता लेख्नुहोस्। औषधिको सूची, रिपोर्ट, ड्रेसिङ वा सुईको तालिका एक ठाउँमा राख्नुहोस्।
- सेवा दिने संस्थासँग सम्पर्क गर्नुहोस्। माथिका प्रश्न सोध्नुहोस्। होम नर्सिङ सेवा को विवरण हेरेर आफ्नो आवश्यकतासँग मिल्छ कि मिल्दैन जाँच्न सक्नुहुन्छ।
- पहिलो भेटमा बस्नुहोस्। नर्स आउँदा परिवारको कोही एक जना उपस्थित भएर बिरामीको अवस्था बुझाउनुहोस्।
- केही दिन हेर्नुहोस्। सेवा ठीक लाग्यो कि लागेन, बिरामी सहज छ कि छैन हेरेर आवश्यक भए परिवर्तन गर्नुहोस्।
तपाईंलाई कुन सेवा चाहिन्छ अझै अन्योल छ भने सिधै सम्पर्क गरेर आफ्नो अवस्था बताउन सक्नुहुन्छ। सुरुमै सबै कुरा थाहा हुनु जरुरी छैन।
बारम्बार सोधिने प्रश्न
घरमा नर्स राख्न डाक्टरको सिफारिस चाहिन्छ?
सुई, आईभी वा औषधि सम्बन्धी सेवाका लागि डाक्टरको प्रेस्क्रिप्सन चाहिन्छ। सामान्य निगरानी र हेरचाहका लागि अनिवार्य नहुन सक्छ, तर डाक्टरको सल्लाह लिनु राम्रो हुन्छ।
नर्स र केयरगिभरमा के फरक छ?
नर्स स्वास्थ्य सम्बन्धी तालिम पाएको व्यक्ति हो र चिकित्सकीय काम गर्न सक्छ। केयरगिभरले मुख्यतया दैनिक काममा सघाउँछ, जस्तै नुहाउन, खुवाउन, हिँड्न सहयोग गर्ने।
एक दिन मात्र पनि नर्स बोलाउन मिल्छ?
धेरैजसो संस्थाले छोटो अवधिको सेवा दिन्छन्, जस्तै एक पटक ड्रेसिङ वा सुई लगाउन। तर यो संस्थाअनुसार फरक पर्छ, त्यसैले सोधेर पक्का गर्नुहोस्।
बुवाआमाले अपरिचित मान्छे घरमा आउँदा असहज मान्नुभयो भने?
यो सामान्य हो। पहिलो केही दिन परिवारको कोही साथमा बसिदिनुहोस् र बिस्तारै चिनजान गराउनुहोस्। धेरै ज्येष्ठ नागरिक केही दिनमै नर्ससँग घुलमिल हुन्छन्।
सेवा चित्त बुझेन भने के गर्ने?
सुरुमै छोटो अवधिको सम्झौता गर्नुहोस् र गुनासो सुनुवाइ हुने व्यवस्था सोध्नुहोस्। असल संस्थाले नर्स बदल्न मान्छ।
अन्त्यमा
आफ्ना बुवाआमा वा प्रियजनको हेरचाह आफैँ गर्न नसक्दा दोषी महसुस गर्नुपर्दैन। सहयोग लिनु कमजोरी होइन, बिरामी र परिवार दुवैको हितका लागि गरिएको व्यावहारिक निर्णय हो।
घरमा नर्सिङ सेवा लिने कि नलिने भन्ने निर्णय हतारमा नगर्नुहोस्। बिरामीको अवस्था बुझ्नुहोस्, प्रश्न सोध्नुहोस्, योग्य नर्स छान्नुहोस्। अनि सेवा सुरु गरेपछि पनि नियमित जाँच गरिरहनुहोस्।
यदि तपाईं काठमाडौं वा ललितपुरमा आफ्नो परिवारका लागि घरमा नर्सिङ सेवा खोज्दै हुनुहुन्छ भने, आफ्नो बिरामीको अवस्था बताएर Care Nest Nepal सँग कुरा गर्न सक्नुहुन्छ।
